piątek, 23 maja 2014

"Haus" rozłożony na czynniki pierwsze. Część druga

Na początek skromnie proszę o głosowanie na mojego bloga na następującej stronie:

100 najlepszych blogów językowych

Cieszyłabym się, gdyby mój blog zebrał trochę głosów. Wystarczy odnaleźć "Niemiecki po ludzku" na alfabetycznej liście i po prostu kliknąć.

Teraz kolejna część o "Haus". Jeśli macie pytania ogólne czy do poszczególnych zdań, to na pewno na każde odpowiem. Zachęcam również do tworzenia swoich zdań w komentarzach - w razie potrzeby poprawię.


Zdjęcie

Zwroty „zu Hause“ oraz „nach Hause“ oznaczają, że mamy na myśli dom jako miejsce, w którym mieszkamy. Nie musi to być więc budynek domu – dla kogoś domem może być mieszkanie, dla kogoś innego jeden mały pokój wynajmowany we wspólnocie mieszkaniowej.

nach Hause – do domu. 
Ich gehe nach Hause. - Idę do domu. 
Wir fahren jetzt nach Hause. - Jedziemy teraz do domu. 

zu Hause – w domu 
Ich bin nachmittags zu Hause. - Jestem popołudniami w domu. 
Wir essen meistens zu Hause. - Jemy najczęściej w domu. 

bei mir zu Hause – u mnie w domu
Treffen wir uns bei mir zu Hause? - Spotkamy się u mnie w domu? 

sich wie zu Hause fühlen – czuć się jak u siebie w domu
Fühl dich wie zu Hause! – Czuj się jak u siebie w domu!

Wie geht’s zu Hause? – Co słychać w domu?

in Warschau zu Hause sein – mieszkać w Warszawie

nirgendwo zu Hause sein – nigdzie nie czuć się jak u siebie
Meine Bekannte ist nirgendwo zu Hause, aber sie sucht noch ihren Platz auf der Welt. - Moja znajoma nigdzie nie czuje się jak u siebie w domu, ale szuka jeszcze swojego miejsca na świecie. 

ins Haus liefern – dostarczyć do domu
Die Post liefert die Pakete ins Haus. - Poczta dostarcza paczki do domu. 

Możliwa jest także opcja „im Haus“ oraz „ins Haus“, lecz bardziej w znaczeniu samego domu jako budynku.

Wyobraźmy sobie, że dwie osoby, np. Paul i Michael, stoją przed domem, a trzecia – Emil - jest w środku.

Paul pyta Michaela: „Wo ist denn Emil”? - Gdzież jest Emil? 
Michael odpowiada: „Er ist jetzt im Haus (Czyli jest w domu, w budynku – niekoniecznie w swoim domu. „Zu Hause” oznaczałoby, że jest on u siebie w domu)

Paul i Michael postanawiają wtedy wejść do domu, aby porozmawiać z Emilem. Mają na myśli wejście do domu jako do budynku, więc powiedzą:
„Gehen wir ins Haus?” (nie powiedzą więc „nach Hause”)

ins Haus gehen / kommen – iść / przychodzić do domu
Inne przykłady:
Es war schön, im Garten zu sitzen, aber jetzt gehe ich ins Haus. - Było ładnie siedzieć w ogrodzie, ale teraz idę do domu. 
Warum stehst du im Regen? Komm doch ins Haus! - Dlaczego stoisz w deszczu? Wejdź no do domu! 

aus dem Haus gehen – wyjść z domu
Ich gehe aus dem Haus um 8:30 Uhr. - Wychodzę z domu o 8:30. 

aus dem Haus jagen – wypędzić z domu
Er hat den Hund aus dem Haus gejagt. - On wypędził psa z domu. 

außer Haus essen – jeść poza domem
Er kann nicht kochen und isst meistens außer Haus. - On nie umie gotować i je najczęściej poza domem. 

poniedziałek, 19 maja 2014

"Haus" rozłożony na czynniki pierwsze. Część pierwsza

Dzisiaj zaczynam omawianie słowa „Haus”, którego różnorodne zastosowania sprawiają problemy nawet zaawansowanym uczącym się.

Zacznę od pochodzenia i historii tego słowa (według słownika DUDEN Herkunfstswörterbuch, czyli słownika etymologicznego).

W tekście posługuję się pojęciami oznaczającymi poszczególne etapy rozwoju języka niemieckiego. Tu wyjaśnienia:
1) Althochdeutsch – ahd. - (staro wysokoniemiecki) – od 750 do 1050
2) Mittelhochdeutsch – mhd. - (średnio-wysokoniemiecki) – od 1050 do 1350
3) Frühneuhochdeutsch – fnhd. - (wczesno nowo-wysokoniemiecki) – od 1350 do 1650
4) Neuhochdeutsch – nhd. - (nowo-wysokoniemiecki) – od 1650 do dziś

Słowo oznaczające dom brzmi w językach germańskich podobnie. W języku średnio-wysoko-niemieckim i staro wysokoniemieckim – hūs, po szwedzku – hus, po angielsku – house. Słowo należy do szeroko rozgałęzionej grupy słów indogermańskiego rdzenia [s]keu – „zakrywać, okrywać”. Słowo „Haus” jest blisko spokrewnione z germańskimi słowami „Hose” i „Hort”.

Słowo „Haus”, które dzisiaj w ogólnym użytkowaniu języka oznacza budynek służący ludziom do mieszkania, ma w złożeniach obszerniejszy sens, np. „Bankhaus” – dom bankowy, „Maschinenhaus” – maszynownia, „Spritzenhaus” – remiza strażacka, „Warenhaus” – dom towarowy.

Stare jest użycie słowa „Haus” w znaczeniu „Hauswesen”, czyli ogół tego, co należy do prowadzenia i organizacji gospodarstwa domowego, co jest z tym związane, a także w znaczeniu „Familie”.

Wyrazy pochodne (derywaty):

hausen (mhd. hūsen, ahd. hūsōn – „wohnen” mieszkać, „sich aufhalten”, zatrzymywać się gdzieś, „beherbergen” – przenocować kogoś, dać komuś schronienie, „wirtschaften” – gospodarować), od XIV wieku także w znaczeniu „übel wirtschaften” – źle gospodarować, „sich wüst aufführen” – zachowywać się źle, ordynarnie)

mhd. behūsen – „mit einem Haus versehen” – opatrzyć domem, „besiedeln” – zasiedlić, „beherbergen”

nhd. behausen, od tego „Behausung“ (domostwo) – „Obdach“ (dach nad głową), „Unterkunft“ (zakwaterowanie)

hausieren – prowadzić handel obnośny (XV wiek – wyraz powstał z połączenia z romańską końcówką, tak jak np. również „glasieren”, „halbieren”, „hofieren”)

Hausierer – handlarz obnośny (XVI wiek)

Häusler – mieszkaniec wsi, który ma dom, ale nie ma pola (XVII wiek)

häuslich - domowy, gospodarny – w Szwajcarii hauslich (mhd. hūsliche – posiadający dom, osiadły, zamieszkały)

Häuslichkeit (XVI wiek) - siedzenie w domu, domatorstwo

Dodatkowo: „hausbacken” (np. „hausbackenes Brot“ – chleb domowego wypieku, „hausbackenes Mädchen“ – dziewczyna z prowincji), „Hausdrachen” – sekutnica, jędza, „Hausflur” (XVIII wiek) – sień, klatka schodowa, „Hausfrau” (mhd. hūsrou[ve] – „Herrin im Haus“ - pani domu, „Gattin“ - małżonka)

Haushalt (XVII wiek) – pochodzi od czasownika „haushalten“

haushalten – (wczesnonowowysokoniemieckie słowo „haushalten“ pochodzi od średniowysokoniemieckiego hūs halten – „das Haus bewahren”)

Haushälter (XVI wiek) – gospodarz

haushälterisch (XVIII wiek) – gospodarny, oszczędny

Hausherr – pan domu (mhd. hūsherre – „Hausherr", „Hausvater" – ojciec rodziny, gospodarz, „Hausverwalter” – administrator domu, zarządca domu)

hausmachen – robić coś w domu (XVIII wiek, najpierw jako „hausmachend“ – „im eigenen Hause hergestellt“ - sporządzony we własnym domu, „für den Hausbedarf gemacht“ - wyprodukowany do użytku domowego)

Hausmacherwurst – wątrobianka albo kaszanka, która została przyrządzona na wsi przy uboju domowym (Hausschlachtung)

Hausmann (pan domu) – „den Haushalt führender [Ehe]mann (mhd. hūsman – „Hausherr“, „Hausbewohner“ [mieszkaniec domu, domownik], „Mietsmann“, „Burgwart“)

Hausmannskost (proste jedzenie domowe) – „handfeste Kost“ (XVI wiek) – porządna strawa

Hausputz – porządki domowe

Hausrat (sprzęty domowe) – mhd. hūsrāt – „das für einen Haushalt erforderliche Gerät“ (urządzenie potrzebne w gospodarstwie domowym)

Hausstand (XVII wiek) – gospodarstwo domowe

Haussuchung – rewizja domu, przeszukanie domu (XVI wiek, mhd. hūssuochunge, słowo to oznaczało „Hausfriedensbruch“ – naruszenie miru domowego)

Haustier (XVIII wiek) – zwierzę domowe 

wtorek, 13 maja 2014

"Eines Sonntags". Teil 3

[Moja aktywność na blogu oraz na innych blogach jest obecnie mniejsza, ponieważ jestem na urlopie w Polsce. Wykorzystuję ten czas, bo jeszcze nigdy nie miałam takiego urlopu. Nadrobię zaległości po powrocie do Niemiec, czyli od niedzieli.] 

Ich muss daran denken, was ich morgen anziehe. Ich muss das Kleid über Nacht im Flur hängen lassen, damit es im Schrank von Motten nicht angegriffen wird. Wenn ich an die alten Möbel hier denke, weiß ich, dass ich sie zu Geld machen muss. Irgendwann werde ich es tun, nach Lust und Laune oder aber nach meinem Befinden. Es ist heiß hier, ich mache das Fenster sperrweit auf. Meine Nachbarin sieht mich in dem Augenblick nicht, aber ich mache mich bemerkbar. Sie sagt, dass die Pfirsiche in ihrem Garten gut angesetzt haben und dass ich mir manche holen könnte. Wenn sie schon loslegt, kann sie mit dem Reden nicht aufhören. Wenn ich die Nase rausstrecke, ist sie schon da. Einmal hat sie mir erzählt, dass sie schwer krank war. Sie konnte die Kraft aufbringen, gegen die Krankheit anzugehen.


sobota, 3 maja 2014

"Eines Sonntags". Teil 2

Cieszę się, że pierwsza część tekstu spotkała się z pozytywnym odzewem. Zapraszam więc na drugą część. Kolejny tekst pt. "Dating-Seite" już powstaje. Proszę również o opinie w komentarzach. Jest do dla mnie bardzo ważne (niedługo napiszę dlaczego).


Nach einer Weile gehe ich los. Die Nachbarn auf der anderen Straßenseite sind Amis. Ich kenne sie nicht richtig. Vielleicht würde ich sie auf der Straße erkennen, aber sicherlich möchte ich sie irgendwann gut kennen lernen. Hoffentlich kriege ich das hin. Ich sehe auf meinem Handy, dass jemand mich angerufen hat. Ich würde gerne zurückrufen, aber die Nummer ist unterdrückt… An einem so schönen Sonntag gehen viele Leute spazieren. Ich weiß eigentlich nicht, wo der Park ist, aber ich frage mich durch und finde ihn. Ich habe die Stadt noch nicht richtig erkundet und verliere manchmal den Überblick.