poniedziałek, 30 marca 2015

Skąd się wzięły niemieckie nazwy dni tygodnia?

Dzisiaj przygotowałam dla Was ciekawostkę. Opiszę, skąd wzięły się nazwy niemieckich dni tygodnia, do czego konieczne jest sięgnięcie do historii języka. 

A więc po kolei:

Montag - w języku średniowysokoniemieckim mōntac, māntac, w starowysokoniemieckim mānetac. Słowo oznacza Tag der Mondes, czyli dzień Księżyca. Wywodzi się od łacińskiego dies Lunae - dzień Luny, czyli bogini Księżyca. Także w języku greckim słowo związane jest z Księżycem. hēméra Selénēs oznacza dzień Seleny, czyli bogini Księżyca.

Dienstag - w średniowysokoniemieckim dienstac, dinstac, w średniodolnoniemieckim dinsdach, dingesdach. Słowo związane jest z imieniem germańskiego boga nieba - Ziu, stworzone na podobieństwo łacińskiego Martis dies. Dienstag oznacza Tag des Ziu- dzień Ziu, dzień Ziu jako chroniącego thing.

Dodam tutaj, że u Germanów pojęcie "thing" oznaczało zebranie ludu, wojska, posiedzenie sądu, na którym obradowano o wszystkich kwestiach prawnych dotyczących plemienia. Słowo przekształciło się potem w "Ding".

Mittwoch - w średniowysokoniemieckim mit(te)woche, w późnostaroniemieckim mittawehha. Pochodzi od łacińskiego media hebdomas dla germańskiego określenia Wodanstag. Bezpośrednio z średniowysokoniemieckiego mitti (środek) i woche (tydzień).

Donnerstag - w średniowysokoniemieckim donerstac, w starowysokoniemieckim Donares tag. Słowo powstało z imienia germańskiego boga gromów Donara. Utworzone na wzór łacińskiego Iovis dies - dzień Jupitera.

Freitag - w średniowysokoniemieckim vrítac, w starowysokoniemieckim fríadag lub fríjedag, od imienia stawianej na równi z boginią miłości Wenus Friją. Imię Frija oznacza "ukochana, kochana". Słowo stworzone na wzór łacińskiego Veneris dies - dzień Wenus.

Samstag - w średniowysokoniemieckim sam(e)tac, w starowysokoniemieckim sambatac. Pierwszy człon słowa pochodzi od greckiego sábbaton.

Sonnabend - określenie soboty używane głównie na zachodzie i południu Niemiec, w Austrii i Szwajcarii. W średniowysokoniemieckim sun(nen)ābent, w starowysokoniemieckim sunnūnāband. Pochodzi od staroangielskiego sunnanæfen. Oznacza Vorabend vor Sonntag - przeddzień niedzieli. W staroangielskim utworzone od sunnundæg (niedziela) i æfen (przeddzień).

Sonntag - w średniowysokoniemieckim sun(nen)tac, w starowysokoniemieckim sunnūn tac. Utworzone na wzór łacińskiego dies Solis i greckiego hēméra Hēlíou - dzień Słońca. 


Źródło: DUDEN Herkunftswoerterbuch  

sobota, 28 marca 2015

Skojarzenia i połączenia 2

Dzisiaj pora na trochę słownictwa i ćwiczeń do niego. Materiał dotyczy głównie słownictwa związanego ze szkołą (poziom podstawowy).

Z Dropboxa możecie ściągnąć wersję z obrazkami w pdf:

Skojarzenia i połączenia 2

(Nie jestem jednak pewna, czy to działa, bo dopiero zaczynam udostępniać materiały na Dropboxie, także dajcie proszę znać).

Tutaj pierwsza część:

Skojarzenia 1

I. Menschen: ordne zu! Er oder sie?
Ludzie: przyporządkuj! On czy ona?

Mensch, Kind, Ausländer, Bürger, Mädchen, Junge, Erwachsene, Lehrer, Lehrerin, Schüler, Schülerin

er (der) -
sie (die) -

Określenia kobiet najczęściej są tworzone poprzez dodanie do męskiego określenia końcówki "-in", np:

der Lehrer - die Lehrerin
der Schüler - die Schülerin
der Ingenieur - die Ingenieurin
der Politiker - die Politikerin
der Psychologe - die Psychologin
der Polizist - die Polizistin
der Architekt - die Architektin
der Verkäufer - die Verkäuferin

Czasami musimy uwzględnić przegłos:

der Arzt - die Ärztin
der Rechtsanwalt - die Rechtsanwältin

Wyjątki:
der Fachmann - die Fachfrau
der Kaufmann - die Kauffrau
der Geschäftsmann - die Geschäftsfrau
der Empfangsherr - die Empfangsdame
die Krankenschwester - der Krankenpfleger

II. Adjektive

  • national - narodowy
das Nationallied - hymn narodowy

  • fremd - obcy
die Fremdsprache - język obcy
ich bin hier fremd - nie jestem stąd
der Fremdenverkehr - ruch obcych, czyli turystyka
fremdgehen - zdradzać (w małżeństwie)

  • schwarz - czarny
Die Tafel ist schwarz. - Tablica jest czarna.

  • weiß - biały
Die Kreide ist weiß. - Kreda jest biała.

  • hell - jasny
Das Zimmel ist hell. - Pokój jest jasny.
Es ist hell draußen. - Jest jasno na zewnątrz.

  • dunkel - ciemny
Es ist 22 Uhr, es ist dunkel. - Jest 22:00, jest ciemno.

  • klein - mały
Das Kind ist klein. - Dziecko jest małe.

  • groß - duży
Der Baum ist groß. - Drzewo jest duże.

  • traurig - smutny
Die Leute auf einer Beerdigung sind traurig. - Ludzie na pogrzebie są smutni.
Jak widzimy, słowo "Beerdigung" ma w sobie "Erde" (ziemia). Pogrzeb to więc niejako "uziemienie" :)

  • neu - nowy
Das Auto ist neu. - Samochód jest nowy.

  • alt - stary
Die Tasche ist alt. - Torebka jest stara.

  • bunt - kolorowy
Die Bluse hat viele Farben, sie ist bunt. - Bluzka ma dużo kolorów, jest kolorowa.

  • braun - brązowy
Der Bär ist braun. - Niedźwiedź jest brązowy.

  • nett - miły
Die Nachbarn sind nett. - Sąsiedzi są mili.

  • streng - surowy
Der Lehrer ist streng. - Nauczyciel jest surowy.
Die Eltern sind streng. - Rodzice są surowi.

  • modern - nowoczesny
Das Haus ist modern. - Dom jest nowoczesny.

III. Verkleinerungen - Zdrobnienia

das Brot - das Brötchen
das Brett - das Brettchen
die Tafel - das Tafelchen
das Haus - das Häuschen
der Tisch - das Tischchen
die Mappe - das Mäppchen

IV. Schulfächer - Przedmioty szkolne

(die) Erdkunde = Erde + Kunde
(die) Geographie
(die) Geschichte
(die) Biologie
(die) Mathematik (Mathe)
(die) Chemie
(die) Naturwissenschaft (NaWi)
(der) Sport
(die) Musik
(die) Physik
(die) Kunst
(die) Musik
(die) Sozialkunde
(die) Religion
(die) Ethik


V. Komposita - Wyrazy złożone

die Hausaufgabe = das Haus + die Aufgabe
die Fremdsprache = fremd + die Sprache
die Muttersprache = die Mutter + die Sprache
das Sprachlabor = die Sprache + das Labor
das Klassenzimmer = die Klasse + das Zimmer
der Schreibtisch = schreiben + der Tisch
der Kindergarten = die Kinder + der Garten
die Grundschule = der Grund + die Schule
das Fensterbrett = das Fenster + das Brett
der Blumentopf = die Blume + der Topf
das Schulkind = die Schule + das Kind
der Buchstabe = das Buch + der Stab
der Schulhof = die Schule + der Hof
die Schultüte = die Schule + die Tüte
die Schultasche = die Schule + die Tasche
das Pausenbrot = die Pause + das Brot
der Schulbus = die Schule + der Bus
der Schulweg = die Schule + der Weg
der Sportplatz = der Sport + der Platz
die Turnhalle = turnen + die Halle
die Schulstunde = die Schule + die Stunde
das Arbeitsblatt = die Arbeit + das Blatt
der Stundenplan = die Stunde + der Plan
der Hausmeister = das Haus + der Meister
die Klassenarbeit = die Klasse + die Arbeit
das Wörterbuch = das Wort + das Buch
das Klassenbuch = die Klasse + das Buch
das Lehrerzimmer = der Lehrer + das Zimmer


VI. Wo befinden sich die Gegenstände? Verbinde!
Gdzie znajdują się przedmioty? Połącz!

WAS?
WO?
das Heft
an der Wand
das Buch
im Kühlschrank
der Teller
auf dem Schreibtisch
das Plakat
auf dem Tisch
der Pullover
im Regal
das Essen
im Schrank

VII. Was passt zusammen? Co pasuje?

die Tafel
frei
der Bleistift
der Stuhl
die Sommerferien
spielen
die Mittagspause
die Kreide
das Heft
die Mensa
der Schulhof
der Kuli
der Tisch
der Buntstift

VIII. Was macht man alles in der Schule?


schreiben, lernen, lesen, rechnen, üben, turnen, wiederholen, malen, singen

IX. Was passt in die Reihe?

Schreibtisch, Direktor, Deutsch, Stuhl, Französisch, Latein, Hausmeister,
Mathematik, Lehrer, Chemie, Englisch, schreiben, Informatik, lernen, rechnen, Tafel,
lesen, Fenster, Physik, Schüler

Personen:
Sprachen:
Verben:
Möbel/Gegenstände:
Naturwissenschaften:

X. Korrigiere

In Mathe lese ich.
In Englisch lerne ich meine Muttersprache.
In Sport turne ich im Klassenzimmer. --> in der
In Musik turne ich.
In Kunst rechne ich. 
Die Tafel ist rot.
Ich schreibe an die Wand.


XI. Was sagt der Lehrer und was sagt der Schüler?

Können Sie wiederholen?
Wie war die Frage?
Komm an die Tafel!
Welche Seite?
Öffne das Buch!
Schreib ins Heft!
Wer meldet sich?
Mach die Aufgabe!
Ich kann die Aufgabe nicht machen.
Sei pünktlich!
Wer ist nicht da?
Ich bin da.
             Er ist nicht da. 

środa, 25 marca 2015

W 80 blogów dookoła świata: Bajki niemieckie razy dwa

Oto więc po raz kolejny uczestniczę w blogowej akcji i już cieszę się na kolejne edycje :) 

Słowo "bajka" (die Fabel) oznacza krótki utwór literacki, zwykle wierszowany, zawierający morał. Bajka może być też pisana prozą. Bohaterami są najczęściej zwierzęta zachowujące się jak ludzie. Morałem jest ogólnie znana prawda, mądrość życiowa. Niemieckie słowo "Fabel" wywodzi się od łacińskiego "fabula" - opowiadanie, legenda. "Fabel" oznacza również "fabułę". Jak widzimy, polskie słowo też wywodzi się z łaciny.

Jednym z najbardziej znanych niemieckich autorów bajek jest Gotthold Ephraim Lessing (1729-1781), poeta epoki oświecenia.  Lessing był zdania, że bajki powinny być krótkie, że powinny traktować o społecznych problemach oraz że ciągle powinny być opowiadane na nowo.



Tutaj zamieszczam jedną z jego bajek, "Der Adler und die Eule" - "Orzeł i sowa":


Der Adler Jupiters und Pallas Eule stritten:
„Abscheulich Nachtgespenst!“
„Bescheidner, darf ich bitten!
Der Himmel heget mich und dich;
Was bist du also mehr als ich?“
Der Adler sprach: „Wahr ist’s im Himmel sind wir beide;
Doch mit dem Unterscheide:
Ich kam durch eignen Flug,
wohin dich deine Göttin trug!“

Znanym autorem bajek był również Novalis (właśc. Friedrich von Hardenberg, 1772-1801), wspaniały poeta wczesnego romantyzmu.


Tutaj krótka bajka jego autorstwa, "Der Fuchs", czyli "Lis":

„Hast du die Satire gelesen, die der Löwe auf dich gemacht hat?“, fragte der Wolf den Fuchs. „Antworte ihm, wie sich’s gebührt.“ „Gelesen hab ich sie, aber deinem Rate folg ich nicht“, sagte der Fuchs, „denn der Löwe könnte mir auf eine fürstliche Art antworten.“


Teraz przejdę do bajki w potocznym tego słowa znaczeniu, czyli do filmów animowanych. Przedstawię tutaj najbardziej popularne niemieckie filmy animowane.

der Zeichentrickfilm, -e - film animowany
die Zeichentrickserie, -n - serial animowany
die Staffel, -n - seria
die Folge, -n - odcinek

"Bibi Blocksberg" to nazwa słuchowiska dla dzieci powstałego w 1980 roku. Główną postacią jest tytułowa Bibi, dziewczynka będąca równocześnie czarownicą. Na podstawie słuchowiska powstał serial animowany, który został sprzedany do 66 krajów. Bibi mieszka z ojcem Bernhardem i matką Barberą, a jej miotła nosi imię "Kartoffelbrei" - nazwę jej ulubionej potrawy. Odcinki możecie znaleźć na Youtube również po polsku. 




Serię "Benjamin Blümchen" zna chyba każdy. Jest to jeden z najbardziej znanych niemieckich filmów animowanych. Powstał na podstawie słuchowiska z 1977 roku. Bohaterami są słoń Benjamin i jego przyjaciel Otto.






Tort czekoladowo-truskawkowy z motywem Benjamina produkcji firmy Coppenrath & Wiese:



Może nie każdy wiedział, że "Biene Maja", czyli "Pszczółka Maja" jest wytworem wyobraźni niemieckiego pisarza Waldemara Bonselsa (1880-1952). Znany serial animowany produkcji austriacko-japońsko-niemieckiej powstał w latach 1975-1980. Do dzisiaj pozostaje najbardziej znaną serią pokazywaną w niemieckiej telewizji ZDF. Niemiecka wersja piosenki, którą możemy usłyszeć w czołówce, była śpiewana przez Karela Gotta.






Niemiecka wersja piosenki z czołówki do posłuchania:


... In einem unbekannten Land, vor gar nicht allzulanger Zeit, war eine Biene sehr bekannt, von der sprach alles weit und breit. 

Und diese Biene, die ich meine nennt sich Maja, kleine, freche, schlaue Biene Maja, Maja fliegt durch ihre Welt, zeigt uns das was ihr gefällt.

Wir treffen heute uns're Freundin Biene Maja, diese kleine freche Biene Maja, Maja, alle lieben Maja, Maja, Maja, Maja, erzähle uns von dir. 

Wenn ich an einem schönen Tag, durch eine Blumenwiese geh', und kleine Bienen fliegen seh',
denk ich an eine, die ich mag. 

Und diese Biene, die ich meine nennt sich Maja, kleine, freche, schlaue Biene Maja, Maja fliegt durch ihre Welt, zeigt und das was ihr gefällt.

Wir treffen heute uns're Freundin Biene Maja, diese kleine freche Biene Maja, Maja, alle lieben Maja, Maja, Maja, Maja, erzähle uns von dir.
Maja, alle lieben Maja, Maja, Maja, Maja, erzähle uns von dir ...


Założę się, że znacie smoka Tabalugę oraz jego wroga bałwana Arktosa. Tabaluga również niemiecki "twór". Został wymyślony przez niemieckiego piosenkarza rockowego Petera Maffaya, autora piosenek dla dzieci Rolfa Zuckowskiego oraz długoletniego autora tekstów piosenek Maffaya, Gregora Rottschalka na potrzeby albumu koncepcyjnego, który ukazał się w 1983 roku. Postać smoka zaprojektował autor i ilustrator książek dla dzieci Helme Heine. Serial animowany powstawał w latach 1997-2004.





Niemiecka wersja piosenki z czołówki do posłuchania:


"Die Sendung mit der Maus" to jeden z najpopularniejszych programów dla dzieci. Jest produkowany od 1971 roku przez telewizję ARD i pokazywany w niedzielne przedpołudnia. Każdy półgodzinny odcinek składa się z krótkich filmów o charakterze rozrywkowym i edukacyjnym. Bardziej kompleksowe tematy rozdzielane są na kilka odcinków.




Tutaj możecie obejrzeć odcinek o zaćmieniu Słońca (Sonnenfinsternis - Sofi):


 "W 80 blogów dookoła świata"...

...jest akcją blogerów językowych. Danego dnia każdego miesiąca na blogach osób biorących udział w akcji pojawiają się posty z myślą przewodnią. Akcja ta pozwala nie tylko na lepsze poznanie się blogerów, ale przede wszystkim daje czytelnikom możliwość poszerzenia wiedzy - przenosząc się na inne blogi, mogą porównać, jak to jest w poszczególnych krajach. 

Linki do postów innych bloggerów do znalezienia na naszym wspólnym blogu: